Pochodzenie border collie

Skąd pochodzi border collie?

Pasterze od wieków używali psów do pomocy przy zaganianiu owiec i bydła.

Border collie pochodzą z w Northumberland na szkocko-angielskiej granicy. Największą pasją większości borderów jest zaganianie stada owiec, ale także w sportach kynologicznych, jak agility, flyball, obedience border collie znajdują się w czołówce innych ras. Podobnie wśród psów przewodników, wyścigach psich zaprzęgów, w policji i obronie, na ringach wystawowych również można znaleźć wspaniałego border collie.

Koncepcja „czystości rasowej” nie pojawiła się aż do XIX wieku. Wcześniej ludzie hodowali psy na własne potrzeby; szczenięta mające podwójne przeznaczenie, takie które mogły zarówno polować, jak i zaganiać, były bardziej preferowane wśród gospodarzy.

Psy nie były kastrowane ani sterylizowane, zapewne wiele mogło biegać luzem. Dlatego rasy były mieszane zarówno według wyborów właścicieli, jak i samych psów. Nawet po utworzeniu ISDS, w księdze hodowlanej border collie nadal były dopisywane nowe psy, jeśli tylko mogły udowodnić swoją zdolność do pracy. Jakość pracy psa była zawsze ważniejsza niż czystość genetyczna. Nie mamy zapisów wszystkich psów, które weszły do stowarzyszenia współczesnych border collie, ale możemy wyciągnąć pewne wnioski z cech genetycznych nadal obecnych w rasie.

W średniowieczu został wyhodowany typ spaniela, przodek niektórych współczesnych spanieli, który mógł naturalnie podkradać się do zlokalizowanej zwierzyny. Myśliwi nie posiadali precyzyjnej broni do zestrzelenia małych ptaków z większej odległości; mogli jedynie zarzucić siatkę na ptaki i skradającego się do nich psa. Przyczajanie się border collie prawdopodobnie wywodzi się od tego instynktu do podkradania. Kiedykolwiek widzieliście wzór umaszczenia springer spanieli? On także jest wciąż obecny u border collie (między innymi kropka na środku głowy).

english_springer_spaniel_shirley_1903
springer spaniel

Z podobnym zachowaniem rozwinął się później setter i pointer. Instynkt myśliwski prymitywnego psa został zahamowany, pies mógł się zatrzymać, nie podchodzić i jedynie wskazać swoją ofiarę, zamiast ją atakować. Istnieje małe prawdopodobieństwo, że takie jest również pochodzenie „oka” u border collie. Pies o silnym oku, który odmawia wstania i ruszenia owiec, nie różni się niczym od psa do polowania na ptactwo, który „zatrzymuje się w punkcie”. U psa myśliwskiego jest to zaleta, u owczarka idzie to jeszcze dalej; jest to to samo zachowanie. Początkowe krzyżowanie psa na ptactwo i owczarka mogło być przypadkowe, ale mogło być też poszukiwaniem psa wszechstronnego. Niezależnie od powodu, to zachowanie włączone u owczarka utworzyło lepszego psa pracującego – takiego, który był bardziej skuteczny i łatwiejszy przy owcach od starego typu, który prawdopodobnie ruszał owce przez oszczekanie i podgryzanie.

088-_english_pointer
pointer

Wiemy, że gordon setter powstał, kiedy książę Gordon rozmnożył swojego dobrze wystawiającego psa z dobrze zaganiającą suką swojego pasterza na początku lat 1700. Dlaczego miałby to zrobić? Historia mówi, że zaganiająca suka była już doskonałym psem myśliwskim, pasterz odmówił jej sprzedaży, więc książę mógł jedynie ją rozmnożyć i zadowolić się jej szczeniętami.

dukegordonsetter
gordon setter

W podobny sposób, greyhound i whippet były krzyżowane z collie. Kiedy greyhound był szybszy od owczarka, suka była rozmnażana z owczarkiem i szczenięta były szybszymi owczarkami niż ich rodzic. Mogły być również bardziej inteligentne i mieć większą wytrzymałość niż chart. (Taka procedura wciąż istniała, kiedy ojciec Glyna Jonesa odchowywał i szkolił border collie w Walii). Te miksowane psy były nazywane lurcherami, a wiele z ich potomków skończyło jako zarejestrowane w ISDS border collie. Jeden z najczęstszych typów uszu u współczesnych border collie wyraźnie podchodzi od charta.

post-6-1083318183
lurchery

W rejestrach ksiąg ISDS można zidentyfikować dodanie do rasy psów bearded collie. Najbardziej znana jest Maddie (wł. S.E. Batty), wyhodowana przez W.B. Telfera, nosząca nr 8 w rejestracji ISDS. Jest ona pra pra prababcią Capa (3036), znanego jako Wartime Cap, który pojawia się w tak wielu rodowodach współczesnych border collie.

809297
Wartime Cap

Border collie jest rasą w której selekcja była prowadzona na jakość pracy, wydajność, pożytek dla pasterza i rolnika. Zachowuje wizualne cechy wszystkich swoich przodków, a każde szczenię, które się rodzi jest wspaniałą niespodzianką, osobnikiem, który może wyglądać jak jego matka i/lub jego ojciec, albo pies, którego nikt wcześniej nie widział.

Border collie i ring wystawowy

Po wielu skończonych przebiegach na trialach, włączając pierwszy trial w 1873 roku,  odbywał się konkurs „typu”, który w istocie był tym, co dziś nazywamy wystawą psów rasowych. Oceniano tam psy pod kątem budowy fizycznej, aby określić, jaka najlepiej nadaje się do wykonywania pracy owczarka. Rolnicy i pasterze, którzy uczestniczyli w pierwszych trialach i konkursach typu przede wszystkim zajmowali się inwentarzem. Kobiety zaczęły angażować się w triale znacznie później. Jako opiekunom inwentarza, pasowała im idea oceniania budowy fizycznej zwierzęcia względem wzorca opartego na zadaniu, jakie zwierzę ma wykonywać: czy celem była produkcja wełny, mleka, czy pracy ze zwierzętami gospodarskimi.

Border collie były pokazywane na ringach wystawowych w Nowej Zelandii i Australii przez wiele lat zanim zostały ostatecznie uznane jako rasa w Wlk. Brytanii (1976) i Stanach Zjednoczonych (1995).

 

WCZESNE BRYTYJSKIE OWCZARKI

Brytyjskie pracujące colley z lat 1700 i 1800 pochodziły z łączenia psów Rzymian i wikingów, później także polskich owczarków nizinnych, a także niektórych odmian psów afrykańskich. Jak można się spodziewać, przekształciły się w coś zupełnie innego. Rozwinęły się psy, które były potrzebne farmerom w Wlk. Brytanii. W pewnym momencie niemal każde hrabstwo miało swój własny, odrębny typ owczarka (albo colley).

header
colley

O czym ludzie często zapominają, istniało wiele różnych typów owczarków w Wlk. Brytanii. Wszystkie były nazywane collie, a właściwie „working colleys” jak mówiono w tamtym okresie.

Ponieważ populacja Wlk. Brytanii nie była tak mobilna jak dzisiaj, część z tych wczesnych odmian była rozlokowana na małych obszarach przez wiele pokoleń. Jednym z najbardziej znanych był typ Rutherford.

Rutherford sięga setek lat wstecz na wyżynach Szkocji i nie miał on nic wspólnego z tworzeniem rasy border collie. Niektóre psy z rodziny Rutherford wywieziono do Australii i były tam rozmnażane z innymi owczarkami.

Wiele z tych typów (lub ras) owczarków przestało istnieć, takie jak Harlequin Collie, Welsh Grey Collie, Bob-Tailed Collie, Rutherford North Country Collies, English Handy dog, Dorset Sheepdog (Old Downland Collie), Ban Dog, Highland Collie, Welsh Hillman (Fox Collies), itd. Dziś wciąż istnieją m. in. collie rough, bearded collie, owczarek szetlandzki, owczarek staroangielski.

scotch-botailed-sheepdog
bob-tailed collie

Mówi się, że highland collie pozostawał całkiem czysty w swoim typie, aż Królowa Wiktoria zainteresowała się rasą i uczyniła ją popularną. Były to psy długowłose i mocno zbudowane. Pracowały z bydłem Highland i górskimi owcami. Zostało odnotowane, że highland collie miały podwójne wilcze pazury na tylnich łapach. Nawet dziś niektóre rodzą się z wilczymi pazurami.

sharp_border_collie_victoria_balmoral_1867
Królowa Wiktoria i Sharp, 1867

OWCZARKI Z SUSSEX

Welsh Hillman był podobny do psów pracujących w Afryce Północnej, a istnieją doniesienia, że właśnie stamtąd pochodził. Owczarki te podobne były do psów używanych przez wczesnych Fenicjan i prawdopodobnie przywiezione przez Rzymian do Wlk. Brytanii wraz ze stadami owiec z Afryki Północnej.

welsh_hillman
Welsh hillman
picture1
welsh hillman 1942

Welsh Grey były znane jako szczególnie dobre w pracy z dużymi mobami i dzikimi kozami. Istniał również dorset sheepdog, silny pies, o którym mówiono, że był wierny swojemu właścicielowi. Były one jedną z niewielu ras wystarczająco silnych, aby poradzić sobie z upartymi owcami z Portland, które były bardzo napastliwe i często atakowały psa.

knngjeuz3ijxui32ptgg
welsh grey

Był też typ Smithfield, który używano do pędzenia inwentarza na londyński rynek, do miejsca zwanego Smooth Field. W 1860 roku miejsce to zostało przebudowane i zmieniło nazwę na Smithfield Meat Market. Możliwe, że inna odmiana tych psów była nazywana „ban dogs”. Mówiło się, że były źle traktowane przez swoich właścicieli i często pozostawiali je błąkające się po rynku.

all_ab3
Smithfield
jack
smithfield
bewick_0003_2
ban dog

Smithfield był psem o skróconym ogonie i być może pierwsze psy były tylko czarno-białe. Typ ten nadal jest użytkowany w Australii, głównie w Victorii i Tasmanii. Istotnie w książce Psy Australii stwierdzono, że psy były czarne z białą obwódką wokół szyi, która rozciągała się w dół ku klatce piersiowej. Były długowłose, o dużych zwisających uszach i ciężkim chodzie.

W 1862 roku odbyła się pierwsza wystawa psów rasowych w Australii, w Hobart w Tasmanii. Warto nadmienić, że pokazano tam jednego smithfield colley i jednego black&tan colley.

OWCZARKI Z DORSET (Old Downland Sheepdog)

Kolejny typ brytyjskich pracujących collie był nazywany laudies. Pasterze używali ich na posiadłościach lorda Lonsdale. Istniał również owczarek irlandzki, który przypominał stary typ szkockiego collie. Psy te były podobne w wielkości i typie do współczesnych border collie i były czarno-białe, o szacie bardziej podobnej do szaty bearded collie.

ridley

irish-collie-left-border-collie-on-right
owczarek irlandzki po lewej

Głoszono, że kolejna odmiana psów, black&tan collie z Galway, była używana na wyspie Man i były one nazywane „holding dogs”. Uważano, że black&tan collie zostały sprowadzone do Walii i północnej Szkocji przez wikingów oraz, że w Norwegii istnieją podobne psy nazywane „Moo dogs”, używane do pracy z bydłem i łosiem. Te odmiany koncentrowały się w Ross i Cromarty, brytyjscy autorzy donoszą, że są one przodkami kelpie.

image
Galway collie

Wyjątkowy typ pracujący, nazywany McNab, został utworzony w USA w latach 1800. Pochodził z brytyjskiego typu pracujących collie, które Alexander McNab przedstawiał jako „fox collie” ze wzgórz Grampian w Szkocji. Miały stojące uszy, lekką budowę i sporadycznie występowało u nich brązowe umaszczenie. Krótka szata była szczególnie preferowana w kalifornijskich warunkach.

W artykule z 1894 roku Lulu McNab napisała, że te psy pracowały na posiadłości w Mendocino przez ponad 25 lat, co mogło oznaczać, że musiały być tam od początku lat 1860, kiedy Alexander McNab pierwszy raz osiedlił się w regionie. Lulu McNab odnosiła się do psów jako szkockich collie, które później stały się znane jako McNab.

mcnab-dogs
McNab

Uważa się, że kilka innych amerykańskich ras, jak owczarek angielski i owczarek australijski, również rozwinęło się z brytyjskich pracujących collie. (Tak, obie te rasy, pomimo swojej nazwy powstały w Ameryce Północnej.)

head

Typ Northumbrian

U prawie wszystkich dzisiejszych border collie można prześledzić rodowód aż do psa znanego jako Old Hemp. Hemp urodził się w 1894, jego hodowcą i właścicielem był Adam Telfer, mieszkający w regionie Northumbrian w Anglii. Hemp urodził się z połączenia czarnej suki o silnym oku i powściągliwym temperamencie, z czarnym trikolorem o słabym oku i miłym, towarzyskim usposobieniu. Hemp był silnym, żywym psem pracującym, który spłodził ponad 200 szczeniąt. Fizycznie Hemp był uosobieniem typu Northumbrian: średniej wielkości, długowłosy, o niewielkiej ilości białych znaczeń.

northumbrian

Typ Wiston Capa 

Ten typ rozwinął się od psa J.M. Wilsona, Capa, poprzez wyjątkowego psa pracującego i reproduktora należącego do J. Richardsona, Wiston Capa. Również długowłose, te psy zazwyczaj były większe o dużych, masywnych głowach i z większą ilością białych znaczeń – tzw. znaczenia irlandzkie. Miały zazwyczaj ogromny naturalny outrun i uległe usposobienie.

Wiston_Cap_type_bc

Typ Napa

Spośród czterech typów border collie, typ Napa jest jedynym gładkowłosym. Nazwa pochodzi od psa o imieniu Whitehope Nap. Psy w tym typie są silne, szybkie i wydajne. Ich sierść jest krótka, ale ma podszerstek pełniący funkcję izolacji od zimna i gorąca. Wiele ma dłuższe nogi i krótsze korpusy, co czyni ich obrys bardziej kwadratowym, niż u innych typów. Ze względu na ich krótką szatę, szybkość i siłę, wielu Amerykanów wykorzystywało je do pracy z bydłem na dużych ranczach na południowym zachodzie.

nap

Typ Tommiego Herdmana

Ostatni typ jest nazwany po wnuku Hempa, Tommy’m Herdmana. Trzy z czterech głównych linii hodowlanych wracają do Hempa poprzez Tommiego. Fizycznie Tommy był psem średniej wielkości, długowłosym trikolorem o mocnym kośćcu. Ten typ jest znany ze swojego dobrego charakteru, siły i nieustępliwości.

herdmans20tommy

 

źródła: http://www.trialdatabase.bravepages.com/  http://www.bordercolliekennel.nl/
tłumaczenie Kasia Jakubczyk

Jedna uwaga do wpisu “Pochodzenie border collie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s